quinta-feira, 16 de abril de 2020

Día do Libro 2020 desde o confinamento

20 de abril
Exposición bibliográfica en liña de revistas, recursos e libros sobre cultura popular galega.
Recompilanse todas as revistas posibles de asociacións, museos, colectivos que estén en liña nun álbum que se creará con este nome no facebook do Museo Etnolóxico e nun taboleiro do pinterest do Museo. Subirase unha foto coa portada da revista e na descrición da foto un comentario explicativo do contido da revista e o enlace aos números dixitais da revista. 


Ver Exposición AQUÍ

-23 de abril. 
Liberación en liña para descargar ou consultar, na plataforma google drive e en issuu do catálogo da exposición “Colección Abrente. Arte Galega no desafío cultural do 70’”. O acceso será desde o blog do Museo Etnolóxico na sección Biblioteca Dixital. Esta é a última exposición que se inaugurou no Museo, o catálogo presentouse o 21 de febreiro e a declaración de Estado de Alarma coincidiu co inicio da distribución, por iso queremos facilitar que todo mundo poida acceder ao seu contido, e debido tamén a que non se pode visitar a exposición.
Para descargar AQUÍ.


Libro dixital AQUÍ


Información sobre o catálogo e a exposición no blog do Museo:

*Presentación do catálogo e inauguración da segunda parte da exposición AQUÍ
*Inauguración da primeira parte da exposición AQUÍ



-23 de abril
Edición dun libro en liña colaborativo, participativo e comunitario coas achegas de toda a xente que participe no evento de facebook : Concurso: o mes de Abril na tradición . Trátase de que a xente participe facendo comentarios no evento de facebook, no twitter do @museoetnolóxico ou por correo electrónico mu.etnoloxico.ribadavia@xunta.gal achegando: refráns, cantigas, ditos, cancións, contos, regueifas no que o protagonista sexa o mes de abril (o mes de abril e a natureza, e o tempo, e os animais, e o campo, e o mar...). Máis información no blog do Museo AQUÍ.
Para descargar o libro AQUÍ.


Libro dixital AQUÍ


-23 de abril. 
Bookcrossing virtual conxunto coas Bibliotecas de Museos de toda España, organizado pola Biblioteca-Centro de Documentación do ARTIUM de Vitoria. Debido á imposibilidade de realizar a liberación de libros conxunta, que se vén facendo desde hai varios anos, este ano cada biblioteca ou centro participante compartirá en liña un libro da súa colección ou do seu catálogo de publicacións, para consultar ou descargar. Desde a Biblioteca do ARTIUM, como cada ano editarán un vídeo con todas as bibliotecas participantes que difundirán polas redes. Pódese ver AQUÍ.
Desde a Biblioteca do Museo Etnolóxico liberamos o libro: Museo aberto = museo abierto = open museum: saltando valados = saltando muros = jumping hurdle. Edición trilingüe galego, castelán e inglés do proxecto do mesmo nome Museo Aberto, no que tamén participou activamente a Biblioteca do Museo Etnolóxico.
A descarga e consulta en liña na sección Biblioteca Dixital do blog do Museo AQUÍ




segunda-feira, 6 de abril de 2020

Mostra documental sobre o ciclo “A muller na sociedade actual” organizado pola Agrupación Cultural Abrente en 1972 en Ribadavia

O estudo da historia da Agrupación Cultural Abrente de Ribadavia (1969-1983),  é posible, nunha parte importante, porque os socios e socias da mesma durante os anos de actividade conservaron e clasificaron con minuciosidade e coidado a documentación administrativa e de función da asociación.

Variedade de documentos da mostra documental. Fondo Abrente


Esta variada documentación: administrativa, recortes de xornais, fotografías, folletos, follas voandeiras, manuscritos, así como libros e revistas foi depositada no Museo Etnolóxico unha vez disolvida a Agrupación. 

Nunha rápida consulta a esta documentación observamos o inxente traballo cultural, das persoas que formaron parte dela, organizando moitas e diversas actividades: cine, cursos, teatro, exposicións de arte, concursos de textos teatrais, actividades para a rapazada e un grande número de conferencias de temas variados: política, relixión, literatura, arte, economía, historia, lingua, arqueoloxía, socioloxía... impartidas por especialistas en cada unha das materias. 

No ano 1972, entre xaneiro e abril, organizaron en Ribadavia un ciclo de conferencias sobre “A muller na sociedade actual” nun momento histórico no que o tema da muller non era habitual na programación das asociacións culturais galegas e o movemento feminista galego estaba aínda xestándose. Non será ata 1977 cando María Xosé Queizán publique o primeiro ensaio feminista en Galicia “A muller en Galicia: a muller na sociedade galega: a lingua galega e a muller : (análise estrutural de dous métodos represivos)” editado por Edicións do Castro. 

Iniciouse este ciclo en xaneiro con Celso Montero e Nemesio Barxa co tema “La mujer y la Iglesia”  e “La mujer en la sociedad y en el derecho gallegos” respectivamente, en febreiro foi a vez de Mª José Amor Carreró  disertando sobre “La mujer en la sociedad española de hoy”, en marzo María Xosé Queizán “Perspectivas y necesidades históricas de la familia”, rematando o ciclo en abril Victoria Armesto cunha conferencia sobre  “Juglares y juglaresas”.

Recorte do xornal La Región. Fondo Abrente


Nesta mostra documental, que se pode ver no Museo Etnolóxico, está exposta parte da documentación conservada pola Agrupación ribadaviense en relación a este ciclo sobre a muller.

Na documentación administrativa exposta aprécianse os trámites burocráticos necesarios antes de que a conferencia se puidese realizar (obsérvase o proceso completo da documentación na conferencia impartida por María Xosé Queizán): carta manuscrita da conferenciante aceptando o convite para impartir a conferencia incluído o título e guión pormenorizado da mesma, necesario este para anexar á solicitude de permiso ao Gobierno Civil, previo pago de 25 pts polo concepto de reunión,  autorización para á celebración asinada polo Gobernador Civil, cos correspondentes recortes de prensa anunciando e falando da conferencia.

Inaugurando esta mostra documental, con acompañamento de socias e socios da Agrupación Cultural Abrente, tivemos un relatorio de María Xosé Queizán sobre "Feminismo: historia e actualidade".
Acompañando a esta mostra tiñamos previsto un ciclo de conversas arredor do feminismo, que debido a declaración do Estado de Alarma pola pandemia do COVID-19, tivemos que suspender.

Relatorio de María Xosé Queizán no Museo Etnoloxico 06/03/2020




quarta-feira, 16 de outubro de 2019

Festexamos o Día da Biblioteca no Museo Etnolóxico



No día 24 de outubro de 1992 durante o conflito dos Balcáns, a Biblioteca de Saraievo, coñecida como Vijecnica, foi incendiada por un profesor usuario da Biblioteca, desde 1997 celébrase o Día da Biblioteca para resaltar a importancia das bibliotecas como centros de encontro, conservación e difusión da diversidade cultural.


Fachada da Biblioteca de Saraievo en 2016


Para celebrar esta data neste 2019 desde unha Biblioteca Especializada como é a Biblioteca do Museo Etnolóxico, queremos mostrar a todo o público o interesante patrimonio conservado nestas bibliotecas tan pouco coñecidas: difundiremos como reflectimos na nosa tradición oral e escrita a relación co medo e coa morte (lendas, contos, ditos, feitos ...), esculcaremos no particular fondo documental e bibliográfico da Biblioteca documentos singulares conservados case por casualidade e descubriremos distintas Bibliotecas Especializadas de Galicia e España a través das intervencións de profesionais que alí traballan. 

 
PROGRAMA:
 
outubro

-Espantamos o medo”: talleres con clubs de lectura de bibliotecas escolares, sobre contos e lendas arredor do medo: lobishomes, sacaúntos, bruxaría, meigallos, santa compaña, aparecidos, rituais fúnebres...
Clubs de lectura participantes: Club de Lectura Maquiáns (IES O Ribeiro de Ribadavia), Club de lectura do IES A Cañiza e Club de Lectura Muchacha lectora (CPI da Cañiza).


xoves 24 outubro mañá 
 
-Reunión de clubs de lectura de bibliotecas escolares no Museo Etnolóxico con concurso de contada, en colaboración coa Noite Meiga da asociación Ribadavia Activa-T.
-Actuación de Brais das Hortas co espectáculo: “Contos de defuntos e outros asuntos”.
(Actividade para os clubs de lectura participantes).


xoves 24 de outubro 20.00 h // sábado 26 de outubro 12.00 h
 
-Visita guiada á Biblioteca do Museo: “Descubrindo documentos singulares” desde almanaques, a álbums de cromos, minicontos, comedias soltas do S. XVIII, catálogos de tendas, revistas de moda do S. XIX, folletos... que información nos achegan?
(Actividade para todos os públicos, de balde, previa inscrición).


venres 25 de outubro 18.00 h

-En lembranza da nosa compañeira e coautora Araceli Corbo, presentación do libro: “Xornada sobre bibliotecas especializadas (actas 2010, 2013 e 2016)”.
No libro recóllense as experiencias de profesionais de bibliotecas especializadas de toda España, co obxectivo de visibilizar os fondos documentais e bibliográficos conservados neste tipo de bibliotecas.
Remataremos cunha visita ao Museo do Viño de Galicia.
(Actividade para todos os públicos)



Para máis información e para inscribirse  988788720  mu.etnoloxico.ribadavia@xunta.gal


terça-feira, 17 de setembro de 2019

Libros presentados no Museo Etnolóxico 2019

O martes 13 de agosto de 2019 ás 20.30 h presentouse no Museo Etnolóxico o libro do antropólogo Francisco Almarcha “El Lobo. Tótem y tabú” editado por Tundra.



Neste traballo Francisco Almarcha analiza como o lobo pode interpretarse como un animal tabú e un tótem no que os seres humanos proxectamos temores, fobias, ansiedades, aspiracións e anhelos, produto de diferentes condicionantes socioculturais. Desde unha perspectiva antropolóxica, a relación establecida con el reflicte a nosa visión da sociedade, da natureza e do mundo espiritual; unha relación complexa que foi variando a través do tempo e que mostra a importancia simbólica deste predador nas sociedades nas que está presente ou o estivo no pasado. 
 

Francisco Almarcha, antropólogo, filólogo e observador de aves, reside actualmente en Villena (Alacante). Desde 1992 é profesor de Lingua e Literatura Castelá e desde 2010 de Antropoloxía no Departamento de Humanidades contemporáneas da Universidade de Alacante. Especialmente interesado nas interrelacións entre animais humanos e non humanos, publicou diferentes artigos, tanto académicos como divulgativos, nos que mostra o seu compromiso conservacionista. No ano 2017 leu a súa tese doutoral ( coodirigida por M. Pastor e Garry Marvin) na Universidade de Alacante sobre o turismo e o lobo na serra da Culebra.




Sábado 14 de setembro de 2019 ás 21.00 h no Museo Etnolóxico, con motivo da XIV Baixada Carrilanas Ribadavia presentouse o libro:
"GELDI 2011-2017. DESCENSOS DE GOITIBEHERAS",
 


"goitibeheras" chámaselle en vasco ás carrilanas, Usue Arrieta e Vicente Vázquez defínenas como "vehículos autoconstruídos sen motor que se utilizan para descensos por carreteras asfaltadas. Creadas a partir de restos de maquinaria ou dos sobrantes da industria de automoción, constrúense grazas ao enxeño e os saberes do traballador industrial. A práctica da reciclaxe, a fragmentación, a resignificación e a recontextualización dos elementos materiais que nos rodean, subliñan as capacidades creativas e construtivas propias da modernización. As goitibeheras permítennos coñecer a cultura industrial desde unha óptica que supera a esfera tradicional do traballo e invade a dimensión creativa, popular e colectiva da vida".
  



"GELDI 2011-2017" é o primeiro libro monográfico sobre o fenómeno das goitibeheras en Euskal Herria. A publicación, ideada e configurada como un dispositivo artístico, sérvese dalgunhas ferramentas da etnografía e a fotografía documental para despregar un espazo de reflexión sobre tres das experiencias estéticas máis relevantes da modernidade: o traballo industrial, o tránsito rodado e a fotografía. A obra resultante toma a forma de ficheiro despregable de tres corpos, de serie limitada numerada, editada en éuscaro/castelán e integramente traducida ao inglés. A publicación reúne máis de cen fotografías, dous inventarios completos, ademais dunha serie de textos críticos producidos e/ou traducidos para a publicación.



Venres 20 de setembro ás 20.30 h no Museo Etnolóxico presentación do libro de Lois Ladra: "Arqueologia da Indústria Moageira em Castelo Branco. Moinhos hidráulicos no rio Ocreza"


Escrito orixinalmente en portugués e publicado pola editora transmontano-duriense Lemad’Origem, a obra presenta os resultados do proxecto de estudo e catalogación de case que media centena de muiños de auga implantados nas ribeiras do rio Ocreza, afluente do grande Texo, ao seu paso polo concello de Castelo Branco. A construción dun encoro hidroeléctrico prevía o asulagamento destes enxeños tradicionais, que foron sometidos a un estudo de impacto ambiental orientado desde a perspectiva da Arqueoloxía da Industria.


Lois Ladra (A Coruña, 1972): Arqueólogo e antropólogo. Estudoso do patrimonio cultural galaico-portugués, especialmente nas temáticas relacionadas coa Protohistoria e a Tecnoloxía tradicional. Autor de media ducia de libros e de varias decenas de artigos en revistas especializadas e de divulgación. Foi galardoado cos premios de investigación “Vicente Risco”, “Ferro Couselo”, “Cátedra”, “Raigame” e “Fermín Bouza-Brey”. Desenvolve a sua actividade profesional como traballador autónomo en diversos proxectos a nivel nacional e internacional.

Estes libros pódense consultar no catálogo da Rede de Bibliotecas de Galicia AQUÍ , presencialmente na Biblioteca do Museo Etnolóxico, para calqueira outra consulta por correo electrónico ou por teléfono.

quinta-feira, 30 de maio de 2019

Escolma bibliográfica sobre feiras tradicionais en Galicia

Esta escolma bibliográfica foi elaborada con motivo da exposición itinerante que o Centro de Cultura Popular Xaquín Lorenzo organiza cada ano con motivo da conmemoración do Día das Letras Galegas e que presenta o día 17 de maio na Romería Raigame en Vilanova do Infantes, adicada a un tema da cultura popular galega.
                                    


Este ano 2019 o eixo da exposición foron as feiras tradicionais, aquelas nas que a transación máis importante era a compra e venda de animais, os paneis centráronse na feiras tradicionais da provincia de Ourense: Allariz, Carballiño, Celanova. o Barco de Valdeorras, Ribadavia, Verín, Viana do Bolo e Xinzo de Limia. Desde o Museo Etnolóxico se elaborou o panel adicado ás feiras de Ribadavia.

O Museo Etnolóxico tamén participou na organización das proxeccións dos filmes que se poideron ver no "Cine Carlos Velo".

 De xuño a setembro a exposición sobre feiras tradicionais e razas autóctonas pódese ver no Museo Etnolóxico.


Escolma bibliográfica sobre feiras tradicionais en Galicia:
 
-Carré, Leandro. (1964). As feiras na Galiza. Revista de Etnografía, v. 2, t. 1, p. 97-124.



-Fraguas Fraguas, Antonio. (1968). Emplazamiento de ferias en Galicia a fines del siglo XVIII. Cuadernos de Estudios Gallegos t. 23, fasc. 70, p. 200-223.



-Gallego Domínguez, Olga. (1987). Ferias y mercados en la provincia de Orense. Boletín Auriense t. 17, p. 131-203.



-González Pérez, Clodio. (1997). Os centros de intercambio tradicionais: feiras e mercados. En Galicia, antropoloxía, v. 24, p. 326-365. A Coruña: Hércules.



-González Reboredo, Xosé Manuel. (2015). Notas sobre as feiras de Galiza. O caso da feira de San Martiño en Francos (Calo-Teo). Portvgalia, Nova Série, vol. 36, p. 217-230.




-Labrada, Lucas. (1971). Descripción económica del Reino de Galicia. Vigo: Galaxia, p. 27, 39, 51, 91, 103, 137, 151.



-Miralbes Bedera, María Rosario e Casas Torres, José Manuel. (1974). Mercados periódicos de Galicia. Distribuición espacial, frecuencia, rango y área de influencia. Santiago de Compostela, Madrid: Universidade Santiago de Compostela, CSIC.



-Saavedra Fernández, Pegerto. (1994). La consolidación de las ferias como fiestas profanas en la Galicia de los siglos XVIII y XIX. En El rostro y el discurso de la feria, Semata nº 6 p. 279-296. Santiago de Compostela: Universidade de Santiago de Compostela.




-Santos Solla, José Manuel. (1994). Fiestas, ferias y mercados de Galicia. En El rostro y el discurso de la feria, Semata nº 6 p. 297-309. Santiago de Compostela: Universidade de Santiago de Compostela.

 



  Algúns libros onde se poden encontrar fotografías de feiras tradicionais:


-Piñeiro, Antonio (2007). Celanova 1900-1981. Memoria fotográfica. Ourense: Deputación Provincial de Ourense, p. 124-129.



-Rodríguez González, Xosé Manoel. (2010). O Carballiño 1869-1979. Álbum fotográfico da vila do Arenteiro. Ourense: Deputación Provincial de Ourense, p. 118-123.



-Sendón, Manuel e Suárez Canal, Xosé Luis (1992). Álbum Ksado. Vigo: Centro de Estudos Fotográficos.



-Vega Pato, Tomás (2010). A Pobra de Trives 1875-1975. Poñéndolle rostro a un século. Ourense: Deputación Provincial de Ourense, p. 106-108.



-VVAA. (1989). As feiras do Rizo. O Carballiño: Xociviga.



-VVAA. (2004). Imaxes de Galicia: fotografía etnográfica. Homenaxe a Xaquín Lorenzo. Santiago de Compostela: Xunta de Galicia p. 156-183.



Outras fontes de información importantes para documentar as feiras tradicionais son os folletos de festas, os xornais, as follas voandeiras e por suposto a documentación administrativa xenerada nos concellos.

Por exemplo no xornal El Avia do 11/12/1887 decíase isto da feira de Ribadavia:
“La féria que ayer se celebró fué de escasisima importancia; la depreciación del ganado u la carencia absoluta de transacciones mercantiles, nos dicen bien á las claras la crisis lamentable por que nuestro pais atraviesa”, 

porén no xornal El Ribadaviense do 26/11/1904:
“La feria celebrada ayer en esta villa, á pesar de lo desapacible del tiempo, vióse sumamente concurrida, verificándose importantes transacciones , sobre todo en el ganado de cerda.
 

quarta-feira, 24 de outubro de 2018

Unha doazón de patrimonio bibliográfico

No ano 2017, grazas a Juan Bande, que foi durante anos presidente da Asociación de Amigos do Museo e do Conxunto Histórico de Ribadavia (AMECHIR), como bibliotecaria do Museo Etnolóxico fun convidada a visitar o fogar de  Libia Romero Orosa e Manuel Puga Alonso, pois ademais dunha exquisita e interesante biblioteca particular tiñan conservados con excelente esmero varios exemplares de patrimonio bibliográfico. Libia e Manuel quixeron que ese patrimonio bibliográfico estivera depositado, conservado e de acceso a toda xente que tivese interese nel, por iso fixeron unha doazón a unha institución pública, como o Museo Etnolóxico, que permite todo iso.


A través  deste artigo pretendemos darlle a difusión que merece esta doazón.

Trátase dun conxunto particular de patrimonio bibliográfico constituído por revistas ilustradas, revistas satíricas, dicionarios enciclopédicos e partituras musicais, todos eles editados no século XIX e que, en tanto que representativos da sociedade da época, ilustran o tipo de edición, publicación e encadernación dese tempo.

Esta doazón conserva algún dos títulos representativos das revistas ilustradas do século XIX e comenzos do século XX: El Museo de Familias, ó Revista Universal, Almanaque-álbum de la Ilustración, La Ilustración Española y Americana, que naquel momento circulaban, na época de esplendor deste tipo de prensa, e non só senón tamén de todo tipo de prensa periódica. Segundo estatísticas da prensa periódica en España en 1888 había en circulación 1128 títulos, o que nos obriga a considerar este tipo de documentos a hora de facer un estudo histórico, antropolóxico e sociolóxico da vida política, económica e cultural do século XIX e primeiro terzo do sécúlo XX, pois as temáticas eran moi variadas.
Durante o século XIX e o primeiro terzo do século XX as revistas ilustradas permitiron a formación e a información da poboación, permitindo que os feitos e ideas do momento chegaran "ás masas". As ilustracións desta prensa axudaban a entender o texto e a documentar as ideas que se intentaban transmitir. Segundo autores como Martínez Moro estas revistas ilustradas teñen un "preponderante papel cultural como catálogo visual do mundo moderno", documentos da antropoloxía visual. Nas revistas ilustradas do século XIX podemos ver o cambio no tipo de imaxe do gravado á estampa e ao debuxo á fotografía pasando polo fotogravado. 

La Ilustración Española y Americana (1869-1921) unha das revistas ilustradas máis importantes de  España sobre todo entre 1800 e 1900. Nestas revistas teñen valor documental e artístico os seus gravados, fotogravados e fotografías, estes exemplares da doazón están completos, o que lle engade valor bibliográfico pois en moitas ocasións aos números que se conservan fáltanlle os gravados, pois estas imaxes eran verdadeiras creacións artísticas. Nesta revista según a bibliografía aparecen as primeiras imaxes reproducidas mediante fotogravado. A partir de 1892 xa se introduce a fotografía. Esta doazón axuda a seguir completando a colección con outros fondos e depósitos do Museo que tamén teñen algún número desta revista.

As revistas satíricas no século XIX realizaron, con artigos literarios irreverentes, un ataque frontal á política, sociedade, cultura e relixión do momento, unha das máis populares foi: FR. Gerundio. Periódico satírico de política y costumbres (1837-1842) que naceu en León en 1937, nesta doazón consérvanse os números do tercer trimestre de finais de 1937 e o cuarto cuatrimestre de principios de 1838 correspondentes a esa primeira época en León e previo ao seu traslado a Madrid, neste momento ten o nome de: Fr. Gerundio, periódico de León, ademais de case todos os números do ano 1940 encadernados por trimestres (falta un trimestre julio, agosto, setembro), e un trimestre de 1941. 
 Esta revista satírica foi dirixida é escrita polo historiador Modesto Lafuente y Zamalloa que escribiu a monumental Historia General de España. Esta revista é unha sátira contra a incompetencia dos políticos. Tivo moito éxito na súa época, as suscricións foron aumentando desde o comezo, podían facerse desde moitos puntos de España incluída Ourense, algúns números incluso tiveron reedicións. Segundo o propio Lafuente os suscritores eran de todas as clases sociais. Moitos estudosos consideran esta revista unha das obras que inician a idade de ouro do xornalismo satírico-político, costumbrista e literario da histora da prensa en España. Baroja considera a Modesto Lafuente como un pioneiro da socioloxía en España.

Diccionariogeográfico-estadístico-histórico de España y sus posesiones deultramar de Pascual Madoz dos 16 volúmes da obra de Madoz, nesta doazón consérvanse 7 volumes, a pesares de non estar completa a obra é necesaria a súa conservación sobre todo porque é a edición orixinal dos anos 40 do século XIX e forma parte do patrimonio bibliográfico tanto de España como de Galicia. 
Partituras de zarzuela 
Nesta doazón tamén se conserva con encadernación en cartoné unha colección de partituras de música variada destacando as zarzuelas, de importantes editores de música do século XIX como Casimiro Martín ou Joaquín Gaztambide do que tamén hai varias partituras das que é autor. Algunhas das partituras teñen selos ou ben troquelados ou ben en tinta, incluso algunhas con dous selos de Gaztambide e Casimiro Martin. Ambos tiveron unha importancia fundamental na restauración e na eclosión da zarzuela, popularizandoa por toda España e polo mundo, Gaztambide coas súas composicións e Casimiro Martín coa edición das partituras sobre de todo reducións para canto e piano de moitas das zarzuelas que se ían estrenando. Esta colección particular de partituras de distintos actos e reducións para canto ou piano son un exemplo desa época, mediados do século XIX, na que se recupera, restaura e ronova un xénero artístico español como é a zarzuela que estaba en momentos baixos. Ainda que as partituras non teñen data de publicación os selos tanto de Gaztambide como de Casimiro Martín axúdannos a aproximar a datación das edicións na segunda metade do século XIX. 
 A nosa valoración desta doazón:
Segundo o artigo 110 da lei 5/2016, do 4 de maio, do patrimonio cultural de Galicia, todos os exemplares desta doazón tanto as revistas ilustradas e satíricas como as novelas teñen a consideración de patrimonio bibliográfico, ben por tratarse de edicións anteriores a 1901, ben polas súas características singulares que lles outorgan carácter único (v.gr. ex libris), polo que cabe a obriga da súa conservación. 
Hai que considerar tamén a calidade e o bo estado de conservación das encadernacións de todos os exemplares, pensamos que en todos os volumes é a encadernación orixinal, en cartoné con lombo en pel.
Destacar o bo estado de conservación de todos os exemplares doados, exceptuando algunhas marcas de xilófagos sobre todo no papel nalgunhas follas moi puntuais, sen perda no texto e que non acusan visiblemente o seu deterioro xeral.
 
O conxunto da doazón é representativo da variada edición do século XIX: revistas ilustradas, satíricas, novelas, partituras de zarzuela e dicionarios enciclopédicos.

Todos son documentos necesarios a ter en conta nos estudos sociolóxicos, históricos e artísticos desta época, pois a través de texto ou de imaxe reflectían ben unhas ideas ou ben os feitos políticos, económicos, sociais e culturais. 

En Libia e Manuel, queremos representar, neste 24 de outubro Día da Biblioteca, a todas as persoas que xenerosamente se acercan ás institucións públicas para facer doazóns, desta maneira transforman un patrimonio privado en patrimonio público. Moitas grazas por confiar nas bibliotecas públicas para a custodia e difusión do patrimonio bibliográfico.

quarta-feira, 7 de fevereiro de 2018

Arquitectura popular española de Carlos Flores

Carlos Flores (1979). Arquitectura Popular Española. Editorial Aguilar.
Uns breves comentarios


A monumental publicación de Carlos Flores (Ocaña, Toledo, 1928), titulada Arquitectura Popular Española e editada en 1973 por Aguilar, foi froito sazonado de dez anos de traballo de campo resultado dun periplo polas diferentes terras e comarcas de España comezado polo autor nos anos sesenta do século XX. Atopámonos diante da obra dun arquitecto formado baixo o maxisterio de Torres Balbás, responsable en boa medida da empresa acometida por Flores, que recoñece a débeda contraída co seu mestre.
    


Carlos Flores explica no limiar do primeiro tomo a razón de se converter en descritor dos núcleos, lugares e construcións que identifica e cataloga e, ao tempo, en fotógrafo que rexistra e retrata as imaxes que esculca e recolle. Lembrando a Torres Balbás (1888-1960), xustifica o carácter individual do traballo realizado, reivindicando a necesidade dun tratamento multidisciplinar e interdisciplinar para lograr unha análise doada e unha interpretación densa e polo miúdo dun fenómeno tan amplo e complexo.
Certamente esta obra reflicte a condición marxinal dos estudos etnográficos nos foros académicos da época e o descoñecemento xeralizado do traballo de tantos e tantos folkloristas, etnógrafos e etnólogos da península ibérica da primeira mitade do século XX e das súas numerosas e misceláneas publicacións.
O achegamento ás distintas formas de poboamento e á diversidade do habitat das diferentes áreas xeográficas ibéricas foi na primneira mitade do século XX un labor acometido principalmente por xeógrafos, deixando singular pegada Juan Dantín Cereceda (1881-1943), o introdutor da xeografía rexional en España e figura clave na elaboración metodolóxica da ciencia xeográfica e autor dun fermoso libriño titulado Cómo se enseña gerografía publicado pola Revista de Pedagogía (1923). Dantín publicou un interesante ensaio relativo a Galicia –titulado Distribución geográfica de la población en Galicia (1925)- cicais o primeiro achegamento con metodoloxía científica ás cuestións demográficas, de tanta incidencia nas dinámicas de organización do espazo xeográfico e nas pautas de poboamento. Dantín é igualmente innovador no relativo á correlación entre os factores fisioxeográficos e a estrutura de aproveitamento dos solos para a configuración das paisaxes reintroducindo na xerga xeográfica a noción de “antropoxeografía” utilizada no XIX por Ratzel e que tanta influencia tivo nos xeógrafos e etnógrafos galegos da xeración Nós (v. gr. Otero e Risco), coetáneos todos eles de Juan Dantín.

Carlos Flores coñece e aproveita, da man do seu mestre Torres Balbás, a obra clásica doutro arquitecto, García Mercadal, autor da obra pioneira titulada La casa popular en España, editada por Espasa-Calpe en 1930 e, sen dúbida a primeira síntese sobre o tema e fonte, da que todos, Carlos Flores incluído, beberon. Esta obra e o capítulo publicado no tomo III polo seu mestre Torres na obra colectiva Folklore y Costumbres de España (1946) constitúen os referentes fundametais de Carlos Flores que cita como autoridade internacional nos estudos de arquitectura popular a Amos Rapoport, autor de dúas obras centrais –Aspectos humanos de la forma urbana e Vivienda y Cultura-, a segunda utilizada por Flores como referente das súas reflexións sobre o carácter e o contido do popular.

No seu conxunto esta obra non deixa de seren un traballo de arquitecto, concernido polos postulados da súa disciplina profesional e influído obrigadamente polos marcos analíticos e interpretativos do coñecemento arquitectónico. Resulta un traballo profundamente honesto, carente desa interdisciplinariedade que o mesmo autor bota en falta e que se plasma no feito de asentar os seus xuizos e observacións sobre o traballo de xeógrafos e arquitectos. Só dous etnólogos son citados, Caro Baroja e Violant i Simorra, un para as valoracións realizadas sobre Vasconia e os seus “caseríos” e o outro como fonte para afondar nas expresións construtivas das rexións pirenaicas. No tomo que trata o mundo insular canario cita tamén a Diego Cuscoy, autor moi respectado nos foros antropolóxicos
No tomo dedicado a Galicia, o segundo, non hai referencias a Angel de Castillo, autor do primeiro traballo etnográfico sobre a arquitectura da montaña luguesa, publicado en 1913 no tomo VII do Boletín da Real Academia Gallega e tampouco aos traballos do Seminario de Estudos Galegos ou ao tomo II da Historia de Galiza publicado pola editorial Nós en 1962, que contén a grande síntese de Xaquín Lorenzo sobre a casa e a arquitectura popular. Non aparece referencia algunha á Geografía de España, en 4 tomos, coordinada por Otero Pedrayo e editada en 1955 polo Instituto Gallach e obra dotada dun abondoso corpus fotográfico.
A obra observa un enfoque combinado tipolóxico e xeográfico, trazado mediante un percorrido itinerario no que se destacan e describen as singularidades formais e construtivas dos distintos elementos examinados.
Cómpre salientar a extraordinaria calidade das fotografías e a fecundidade analítica que ofrece a súa visión. Tería un enorme interese revisitar e fotografar hoxe os mesmos elementos reproducidos na obra e sometelos a unha análise comparativa propiamente etnoantropolóxica, manexando para tal labor obras –no caso concreto de Galicia- como As construcións da arquitectura popular. Patrimonio etnográfico de Galicia, da autoría de Manuel Caamaño e editada en 2003 polo Colexio de Arquitectos técnicos e aparelladores de Galicia.

Trátase, sen dúbida, dunha obra desaproveitada e susceptifble dunha revisión etnográfica, que trascendera os límites da xeografía e da arquitectura, sen abeirar os significantes e os significados destas dúas disciplinas.


Xosé C. Sierra Rodríguez


Moitas grazas a Xosé C. Sierra Rodríguez por esta reflexión sobre a obra de Carlos Flores.
Até o 28 de febreiro de 2018 pódese ver no Museo Etnolóxico a exposición: «Miradas á Arquitectura Popular en España: a colección Carlos Flores no Museo Etnográfico de Castilla y León» producida polo Museo Etnográfico de Castilla y León (Zamora), comisariada por Ruth Domínguez Viñas e Emililo Ruiz Trueba.