quarta-feira, 11 de janeiro de 2017

Almanaques: "a educación informal"



exemplares conservados no Museo Etnolóxico
O almanaque (ou almanaque-libro) engádelle á información propia do calendario información cronolóxica, meteorolóxica, astrolóxica e relixioso-litúrxica, outras noticias e información sobre materias diferentes; materias que poden ser de natureza cultural, literaria, musical, médica, política, xenealóxica, histórica, agraria, náutica,biográfica, etc.

A temática dos almanaques e calendarios está relacionada coa función principal de medida do tempo, a divulgación da orde do tempo utilizando tres códigos principalmente: o astronómico-matématico, o astrolóxico e o eclesiástico.


Os almanaques tiveron moita importancia como xénero literario no século XVIII, a mediados deste século en Inglaterra hai rexistrados uns 2000 títulos, porén en España o século máis importante para estas publicacións foi o século XIX.

Axudaron á aprendizaxe básica da lectura das clases populares,foron transmisores da cultura popular: historias breves, anécdotas, fábulas, consellos, coplas, “vehículos de popularización de la cultura”. Os contidos destes almanaques reflectían as preocupacións e os intereses de cada época, incluso de cada ano, así como esa pervivencia da cultura popular que permanece a pesar dos avances científicos.

exemplar  Museo Etnolóxico

 Miryam Carreño estuda os calendarios e almanaques como fontes para un estudo parcial da chamada “educación informal” ou non institucional das clases populares. A información que achegan son nunha linguaxe clara e sinxela con frases cortas, esta xustificación baseaa, esta investiagadora, sobre todo en dúas razóns fundamentais: por un lado a súa intencionalidade educativa e por outro a amplia divulgación popular que tiveron pois eran de fácil manexo, de baixo prezo e prácticos, distribuidos moitas veces por vendedores ambulantes polo rural. Moitos destes almanaques e calendarios eran distribuídos de balde, como o “Almanaque pintoresco de Bristol” editado pola empresa Lanman y Kemp, para promocinar os seus produtos de perfumería, xabóns. 

exemplar Museo Etnolóxico
Os almanaques están incluídos dentro da documentación chamada "ephemera", producida para durar pouco, para usar neste caso case exclusivamente durante o ano vixente, case sempre despois do uso os almanaques tiránbanse. A maioría dos almanaques antigos que se conservan en bibliotecas e centros de documentación son grazas a coleccionistas. As bibliotecas provinciais e a Biblioteca Nacional teñen coleccións incompletas dalgunhas series de almanaques antigos porque non tiñan Depósito Legal, co que o impresor non tiña a obriga de entregar as copias correspondentes para a súa conservación.

exemplar 1926. Museo Etnolóxico

Un dos almanaques máis populares é coñecidos era o AlmanaqueBailly-Bailliere, segundo Honorio Velasco incluído dentro dos almanaques enciclopédicos que como indica no seu título pretendían proporcionar información práctica a todos os sectores sociais, entendendo que esta era moi variada como a sociedade mesma. O contido era sempre moi variado, esta era precisamente a característica máis destacada, tiña un índice coas materias tratadas, as informacións non estaban asinadas, con moitas ilustracións e anuncios. Empezaba con tablas cronolóxicas, astronómicas, correspondencias entre distintos calendarios, a descripción dos meses, semanas e días coa descrición do ceo, na axenda incluía publicidade, nos primeiros na parte inferior de cada folla incluía un refrán relacionado co día, así como outra información variada.
Na Biblioteca do Museo consérvanse tres exemplares: o máis antigo de 1898 e outro de 1924 no Fondo de Sánchez Bello e un exemplar de 1926  Fondo de Elvira Álvarez.
Na Hemeroteca Digital da BNE pódense consultar a texto completo varios números AQUÍ.


Bibliografía:
  
-Botrel, Jean François. “Para una bibliografía de los almanaques y calendarios”.Elucidario: Seminario bio-bibliográfico Manuel Caballero Venzalá, Nº. 1, 2006, págs. 35-46.

-Carreño, Miryam. "Almanaques y calendarios en la historia de la educación popular un estudio sobre España". En:  Revista de educación, Nº 296,1991 , págs. 195-216.
 
-Escolma de Almanaques Galegos (1865-1929) I / edición de Manuel Quintáns Suárez; colaboración de Élida Abal Santorum, Alexandra Cillero Prieto, Luís Alonso Girgado.

-Escolma de Almanaques Galegos (1865-1929) II / edición de Manuel Quintáns Suárez, Élida Abal Santorum, Alexandra Cillero Prieto.